Katikati ya milio ya mabomu na moshi wa vita, mamilioni ya watoto wasio na hatia wanapigania uhai wao sio tu dhidi ya risasi, bali dhidi ya kiu kali na magonjwa yanayosababishwa na uharibifu wa makusudi wa mifumo ya maji.
Kwamujibu wa taarifa iliyo tolewa Novemba7,2026 inaeleza kuwa rsipoti ya hivi karibuni ya UNICEF ya Maji Chini ya Moto inafunua ukweli mchungu wa jinsi mashambulizi dhidi ya miundombinu ya usafi wa mazingira yalivyoongezeka mara tatu kati ya mwaka 2021 na 2025, huku foleni ndefu za watoto wadogo waliobeba madumu tupu zikigeuka kuwa shabaha mpya za ukatili unaowanyang’anya haki yao ya kimsingi ya kuishi.
Mashambulizi dhidi ya miundombinu ya maji na usafi wa mazingira (WASH) katika maeneo yenye migogoro yaliongezeka mara tatu duniani kote kati ya mwaka 2021 na 2025. Kulingana na ripoti mpya ya Shirika la Watoto la Umoja wa Mataifa (UNICEF) iitwayo “Maji Chini ya Moto”, hali hii inatajwa kuhatarisha vibaya maisha ya watoto kwa kuwaweka katika hatari kubwa ya kukabiliwa na milipuko ya magonjwa hatari, utapiamlo mkali, na vitendo vya vurugu.
Hata hivyo takwimu za ripoti hiyo zinaonyesha ongezeko kubwa la uharibifu wa makusudi, ambapo matukio yalipanda kutoka chini ya visa 45 katika nchi nane mwaka 2021 hadi kufikia zaidi ya matukio 135 katika nchi 15 ifikapo mwaka 2025. Mkurugenzi Mtendaji wa UNICEF, Catherine Russell, alionya kuwa vitendo hivi vya kikatili vinawanyima watoto haki yao ya kimsingi ya kupata maji salama ya kunywa na kuvuruga huduma zote muhimu za jamii zinazotegemea maji ili kufanya kazi.
Vile vile Utafiti huo uliogusa kipindi cha kuanzia Januari 2021 hadi Juni 2026 uliainisha makundi saba ya mashambulizi yanayofanywa na pande zinazopigana. Mashambulizi hayo yanajumuisha mapigo ya anga kwenye mitambo ya kusafisha maji, mabomba na visima, uharibifu wa makusudi wa vyanzo vya maji, pamoja na uwekaji wa vikwazo vinavyozuia uingizaji wa vipuri na kemikali muhimu za kutibu maji.
Sanjalinahayo ripoti hio ilitaja mifano halisi ya athari hizi, kama ilivyo nchini Sudan ambapo kufikia Machi 2024 ni mtambo mmoja tu kati ya 13 ya kutibu maji katika jimbo la Khartoum uliokuwa ukinusurika kufanya kazi. Vivyo hivyo, zaidi ya mita 130,000 ya mabomba ya maji taka yameharibiwa kabisa katika Ukanda wa Gaza tangu mzozo uanze mnamo Oktoba 2023, hali inayotishia afya za raia.
Mbali na uharibifu wa moja kwa moja, usambazaji wa maji unavurugika pia kupitia mashambulizi dhidi ya vyanzo vya nishati, kama ilivyotokea nchini Iraq mnamo Novemba 2025. Shambulio la ndege zisizo na rubani kwenye uwanja wa gesi lilipunguza umeme kwa asilimia 80 katika eneo la Kurdistan, na kulazimisha mamlaka kugawa nishati hiyo kidogo kati ya miradi ya maji na hospitali.
Kutokana na hali hiyo, UNICEF inabainisha kuwepo kwa “athari za kutetemeka” ambazo ni madhara ya muda mrefu katika mifumo ya afya. Ukosefu wa maji safi unamaanisha kuwa hospitali haziwezi kuua vijidudu kwenye vifaa tiba, kushindwa kuzalisha akina mama kwa usalama, au kushindwa kuandaa maziwa maalum ya tiba kwa ajili ya kuokoa watoto wanaougua utapiamlo mkali.
Kwa sasa hali ya usalama kwa watoto wanaotafuta maji pia imekuwa tete, kwani wengi wao huuawa, kujeruhiwa, au kupata majeraha ya kisaikolojia wakiwa kwenye foleni za kusubiri malori ya maji, hususan katika Ukanda wa Gaza. Hatari hii inawaandama zaidi wanawake na wasichana ambao hubeba jukumu la kuchota maji, wakiwa katika tishio la kufanyiwa ukatili wa kijinsia na kupoteza fursa zao za kwenda shule.
Sekta ya wafanyakazi wa vituo vya maji haijasalimika, kwani Umoja wa Mataifa ulirekodi vifo vya wafanyakazi 14 wa sekta hiyo nchini Lebanon wakati wa mzozo wa mwaka 2024 pekee. Hali kama hiyo ya dharura imeripotiwa wiki hii huko Kyiv, Ukraine, ambapo mashambulizi mapya ya kijeshi yameendelea kuvuruga kabisa miundombinu ya usambazaji wa maji kwa raia.
Kufuatia mgogoro huu, UNICEF imetoa wito wa dharura kwa mataifa na pande zinazopigana kulinda miundombinu ya maji chini ya sheria za kimataifa, kuwekeza kwenye mifumo thabiti, na kuruhusu misaada ya kibinadamu kufika bila vikwazo. Bi. Russell alihitimisha kwa kusema kuwa upungufu wa sasa wa ufadhili wa sekta ya WASH ambapo ni asilimia 26 tu ya fedha zinazohitajika zimepatikana unamaanisha kuwa juhudi za matengenezo pekee haziwezi kuchukua nafasi ya ulinzi wa kisheria unaohitajika kuokoa maisha.
