Kila tofali lina hadithi yake. Kuna linalobeba ndoto ya familia iliyokuwa ikitafuta mahali salama pa kuita nyumbani. Kuna linalofungua mlango wa mfanyabiashara anayeanzisha safari ya ukuaji wa biashara yake. Kuna linalowapa ajira mafundi, wahandisi na mamia ya vijana wanaoshiriki katika ujenzi.
Lakini yapo pia matofali ambayo hadithi yake haisikiki kirahisi—matofali yanayogeuka kuwa mapato ya Serikali, yanayoongeza thamani ya mali za umma na yanayochangia ukuaji wa uchumi wa Taifa.
Mara nyingi tunapoona jengo jipya likiinuka katikati ya jiji, macho yetu huvutiwa na uzuri wake. Tunaliona kama alama ya maendeleo ya mji. Hata hivyo, nyuma ya kuta hizo kuna mzunguko mpana wa uchumi.
Kuna viwanda vilivyozalisha saruji na nondo, wakandarasi waliotekeleza kazi, taasisi za fedha zilizowezesha uwekezaji, wafanyabiashara watakaofungua milango yao na familia zitakazoishi humo. Mwishoni mwa mnyororo huo, kuna Serikali inayopata mapato ya kuendelea kugharamia huduma za elimu, afya, miundombinu na maendeleo ya wananchi.
“Kuna taasisi zinazosimamia mali. Kuna taasisi zinazojenga majengo. Lakini zipo taasisi chache zinazobadili historia ya taifa. Shirika la Nyumba la Taifa (NHC) linaanza kuhesabika katika kundi hilo.”
Mwaka 2026 utaendelea kukumbukwa kama mwaka ambao Shirika la Nyumba la Taifa (NHC) liliandika ukurasa mpya katika historia ya taasisi za umma nchini. Kwa mara ya kwanza tangu kuanzishwa kwake mwaka 1962, Shirika limeingia rasmi katika kundi la taasisi za umma zilizotoa gawio la zaidi ya Shilingi Bilioni 10 kwa Serikali, hatua inayodhihirisha si tu kuimarika kwa utendaji wake wa kifedha, bali pia mchango wake mkubwa katika uchumi wa Taifa.
Katika hafla ya utoaji wa gawio iliyoongozwa na Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. Dkt. Samia Suluhu Hassan, Msajili wa Hazina, Bw. Nehemia Kyando Mchechu, alisema idadi ya taasisi zilizofikisha kiwango hicho imeongezeka kutoka sita mwaka uliopita hadi taasisi kumi mwaka huu. Miongoni mwa taasisi mpya zilizoingia kwenye orodha hiyo ni NHC, baada ya kutoa gawio la Shilingi Bilioni 10, tofauti na mwaka uliopita ambapo haikufikia kiwango hicho.
Lakini nyuma ya Bilioni 10 hizo kuna hadithi kubwa zaidi. Ni hadithi ya taasisi iliyopitia mageuzi makubwa ya kimkakati, ikabadilisha mfumo wa uendeshaji, ikaongeza ufanisi na hatimaye kuwa moja ya taasisi zinazochangia kwa kiwango kikubwa zaidi katika uchumi wa Tanzania.
Mwaka 1962, Serikali ya Tanzania ilianzisha Shirika la Nyumba la Taifa kwa lengo la kuwapatia wananchi makazi bora. Katika kipindi hicho, Shirika lilitegemea ruzuku, mikopo na misaada ya Serikali ili kutekeleza majukumu yake. Hata hivyo, mageuzi makubwa yalianza mwaka 1990, pale NHC ilipoanzishwa upya kupitia Sheria Na. 2 ya Bunge na kuunganishwa na iliyokuwa Ofisi ya Msajili wa Majumba (RoB). Mabadiliko mengine muhimu yalifanyika mwaka 2005 kupitia marekebisho ya sheria yaliyolenga kuliwezesha Shirika kufanya kazi katika mazingira ya ushindani wa kibiashara.
Mageuzi hayo ndiyo yaliyoweka msingi wa mafanikio yanayoonekana leo. Leo, NHC inaongozwa na dira ya “Kuwa kiongozi mahiri katika uendelezaji na usimamizi wa milki”, huku ikijengwa juu ya maadili ya uadilifu, uwazi, ufanisi, ushirikiano, weledi na ubunifu. Maadili haya yamekuwa nguzo ya mafanikio yake katika sekta ya nyumba na maendeleo ya miji.
Changamoto ya Makazi Ni Fursa ya Maendeleo.Tanzania inaendelea kukua kwa kasi. Ukuaji wa miji, ongezeko la watu na mahitaji ya makazi umeifanya sekta ya nyumba kuwa moja ya maeneo muhimu zaidi ya uwekezaji.
Kwa mujibu wa takwimu, Tanzania ina upungufu wa nyumba milioni 3.8, huku mahitaji ya nyumba mpya yakifikia takribani 300,000 kila mwaka. Zaidi ya asilimia 99 ya nyumba nchini hujengwa kwa uwezo wa wananchi binafsi, jambo linaloonyesha ukubwa wa pengo ambalo taasisi kama NHC zinapaswa kuliziba.
Badala ya kuona hali hiyo kama changamoto pekee, NHC imeiona kama fursa ya kuwekeza, kupanua shughuli zake na kutoa suluhisho la muda mrefu kwa Watanzania.
Takwimu Zinazoonyesha Mageuzi. Katika kipindi cha miaka mitano iliyopita, NHC imeonyesha ukuaji unaovutia. Leo Shirika linasimamia rasilimali zenye thamani ya Shilingi Trilioni 6.2, likiwa na nyumba za kupangisha 18,498, viwanja zaidi ya 3,300 na akiba ya ardhi ya ekari 3,481 katika mikoa 24 ya Tanzania Bara.
Mapato ya Shirika yameongezeka kutoka Shilingi Bilioni 145.6 mwaka 2020/21 hadi Shilingi Bilioni 256.8 mwaka 2024/25, sawa na ukuaji wa asilimia 76. Katika kipindi hicho hicho, Shirika limepata faida ya Shilingi Bilioni 236.88, huku mwaka wa fedha 2024/25 pekee ukizalisha faida kabla ya kodi ya Shilingi Bilioni 45.1, sawa na asilimia 141 ya lengo la mwaka.
Hizi si takwimu zinazotokea kwa bahati. Ni matokeo ya usimamizi madhubuti wa rasilimali, uwekezaji wenye tija na uongozi unaolenga matokeo.
Serikali Inanufaika Zaidi ya Gawio. Moja ya mafanikio makubwa ya NHC ni uwezo wake wa kurejesha thamani ya uwekezaji wa Serikali.
Katika kipindi cha miaka mitano, Shirika limelipa kodi mbalimbali zinazofikia Shilingi Bilioni 145.64, huku mwaka huu Shirika limetoa gawio la Shilingi Bilioni 10. Mwaka wa fedha 2024/25 pekee, kodi zilizolipwa Serikalini zilifikia Shilingi Bilioni 38.53, ongezeko kubwa ukilinganisha na Shilingi Bilioni 22.78 mwaka 2020/21.
Hii ina maana kwamba NHC si taasisi inayotumia rasilimali za Serikali pekee; ni taasisi inayozalisha thamani, mapato na faida kwa Serikali na wananchi.
Miradi Inayobadili Taswira ya Miji
Kwa sasa NHC inatekeleza miradi mbalimbali ya makazi, biashara na matumizi mchanganyiko katika maeneo mengi nchini.
Katika kipindi cha miaka minne ya Serikali ya Awamu ya Sita, Shirika limetekeleza miradi 67 ya ukandarasi yenye thamani ya Shilingi Bilioni 458.2, ambapo miradi 60 imekamilika na miradi saba inaendelea. Miongoni mwa miradi hiyo ni Samia Housing Scheme Kawe, Iyumbu Dodoma, Masasi Commercial Complex, Mtanda Commercial Complex, pamoja na majengo ya wizara mbalimbali katika Mji wa Serikali Mtumba.
Miradi hii haijengi nyumba pekee; inafungua ajira, inaongeza biashara, inakuza miji na kuongeza thamani ya ardhi katika maeneo husika.
Miongoni mwa miradi mikubwa zaidi inayotekelezwa na NHC ni Samia Housing Scheme (SHS), mpango wa kujenga nyumba 5,000 za gharama ya kati na chini.
Mradi huu unalenga kujenga asilimia 50 ya nyumba zake Dar es Salaam, asilimia 20 Dodoma na asilimia 30 katika mikoa mingine, kwa gharama ya takribani Shilingi Bilioni 520. Tayari nyumba 560 za Kawe zimekamilika na wanunuzi wameanza kuhamia, huku Medeli, Mtoni Kijichi, Iyumbu na maandalizi ya Kawe Awamu ya Pili pamoja na Njedengwa yakiendelea.
Huu ni mradi unaobeba matumaini ya maelfu ya Watanzania wanaotamani kumiliki nyumba bora.
Moja ya mafanikio makubwa ya NHC ni kurejesha uhai wa miradi iliyokuwa imesimama kwa muda mrefu.
Morocco Square imekamilika kwa asilimia 100 na karibu nyumba zote zimeuzwa. Kawe 711 yenye nyumba 422 na sehemu za biashara imefikia asilimia 85 ya ujenzi, huku Golden Premier Residence ikiendelea kwa kasi, iko ghorofa ya 11. Hata miradi iliyokuwa imesimama tangu mwaka 2018 imeanza tena kutekelezwa.
Haya ni mafanikio yanayoonyesha uwezo wa Shirika kubadilisha changamoto kuwa fursa.
Mbali na miradi ya sasa, NHC inaandaa vitovu vipya vya miji kupitia maeneo kama Luguruni, Salama Creek, Kawe, Safari City, Mwashiwawala, Kwala na Usa River. Aidha, Shirika linaendelea kutekeleza miradi ya ubia yenye thamani ya mamia ya mabilioni ya shilingi katika Dar es Salaam, Mwanza na Iringa.
Hii inaonyesha kuwa NHC haijengi kwa ajili ya leo pekee, bali inaweka msingi wa Tanzania ya miaka 20 hadi 30 ijayo.
Katika usimamizi wa mali, NHC imefanikiwa kupunguza madeni ya wapangaji kutoka Shilingi Bilioni 27 mwaka 2024 hadi Shilingi Bilioni 21.4 mwaka 2025, huku ikiimarisha ushirikiano na taasisi kama NIDA, BRELA na CIRB katika kufuatilia wadaiwa. Pia imeanzisha mfumo jumuishi wa NHC Integrated System (ERP) uliobuniwa na wataalamu wa Tanzania, hatua inayoboresha uwazi na ufanisi wa utendaji.
Mbali na mafanikio ya kifedha, NHC imeendelea kutambuliwa ndani na nje ya Tanzania. Mwaka 2026, Shirika lilitunukiwa East African Public Housing Development Excellence Award 2026 kama mshindi wa jumla, kwa kutambua mchango wake katika maendeleo ya makazi ya umma, ubora wa miradi, upanuzi wa miundombinu ya mijini na kuboresha maisha ya wananchi.
Tuzo hii inaungana na tuzo nyingine za kitaifa ambazo NHC imepokea kwa mchango wake katika kuongeza mapato ya Serikali, kuboresha utawala bora na kujiendesha kwa ufanisi.
Pamoja na mafanikio ya biashara, NHC imeendelea kutekeleza wajibu wake kwa jamii. Katika kipindi cha miaka mitano, Shirika limetoa zaidi ya Shilingi Bilioni 1.42 kusaidia sekta za elimu, afya, vijana na maendeleo ya jamii. Pia linaandaa uzinduzi wa Nyumbani Bond, utakaowapa wananchi nafasi ya kuwekeza moja kwa moja katika maendeleo ya sekta ya makazi na kuongeza kasi ya ujenzi wa nyumba za gharama nafuu.
Safari ya NHC ni ushahidi kwamba taasisi za umma zinaweza kubadilika, kushindana na kuzalisha matokeo makubwa bila kupoteza dhamira yake ya kuhudumia wananchi.
Bilioni 10 za gawio ni ishara ya ufanisi. Tuzo ya Afrika Mashariki ni uthibitisho wa ubora.
Lakini mafanikio makubwa zaidi ya NHC yapo katika maelfu ya Watanzania wanaopata makazi bora, ajira, fursa za biashara na mazingira bora ya kuishi kupitia miradi yake. Leo, NHC haijengi nyumba pekee, inastawisha uchumi wa nchi ambao unaboresha maisha ya Watanzania.
