Sudan imekuwa katika vita tangu Aprili 2023, kati ya Jeshi la Sudan na Kikosi cha Msaada wa Haraka (RSF), hali ambayo imepelekea takribani watu 200,000 kupoteza maisha huku wengine milioni 14 wakilazimika kuyahama makazi yao ndani na nje ya nchi, kwa mujibu wa takwimu za Umoja wa Mataifa.
Vita hivyo vimeathiri kwa kiasi kikubwa miundombinu ya Sudan, ikiwemo hospitali, masoko, madaraja pamoja na vituo vya maji na umeme. Aidha, milipuko ya magonjwa imeongezeka, njaa imeenea katika maeneo mengi huku gharama za bidhaa na huduma zikipanda.
Ingawa Sudan inaweza kuhitaji miaka kadhaa kupona iwapo vita vitamalizika, changamoto kubwa zaidi inatajwa kuwa ni mustakabali wa watoto ambao wamekulia katika mazingira ya vita, vifo na ukimbizi.
Watoto zaidi ya milioni 8 wakosa elimu
Mwanzoni mwa mwaka huu, Shirika la Umoja wa Mataifa la Kuhudumia Watoto (UNICEF) lilionya kuwa zaidi ya watoto milioni nane nchini Sudan wamekosa haki yao ya kupata elimu, baada ya zaidi ya siku 1,000 tangu kuanza kwa mzozo huo.
UNICEF imeonya kuwa hali hiyo inaweza kusababisha kupotea kwa kizazi kizima na kuweka mustakabali wa nchi hiyo katika hatari kubwa.
Kwa mujibu wa UNICEF, mamilioni ya watoto wa Sudan hawahudhurii shule kutokana na vita, huku idadi yao ikikadiriwa kufikia takribani milioni nane.
Shirika hilo limesema athari za watoto kukosa elimu hazitaishia kwao pekee, bali zinaweza kuathiri familia, jamii na nchi nzima, kwa kuwa watoto hao ndio kizazi kinachotarajiwa kuijenga Sudan katika siku zijazo.
Aidha, shule nyingi zimeharibiwa au kuathiriwa kutokana na mapigano.
Watoto wanapoteza mustakabali wao
Msemaji wa UNICEF nchini Sudan, Eva Hinds, amesema shule kwa kawaida huwa sehemu muhimu ya ulinzi na usalama kwa watoto.
Amesema watoto wanapokaa muda mrefu bila kwenda shule, hupoteza mazingira salama wanayoyategemea, jambo linalowaweka katika hatari ya ajira za watoto, ndoa za utotoni na mbinu nyingine hatarishi za kukabiliana na maisha.
Kwa mujibu wa Hinds, shule pia huwapa watoto nafasi ya kucheza, kuwa pamoja na wenzao na kuendelea kupata hisia ya maisha ya kawaida licha ya mazingira ya vita.
Mnamo Agosti 2026, Naibu Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa, Amina Mohammed, alisema mustakabali wa watoto wa Sudan ni miongoni mwa mambo muhimu yaliyopotezwa kutokana na vita, huku mamilioni yao wakinyimwa fursa ya elimu.
Alisema angalau watoto milioni nane walio katika umri wa kwenda shule bado hawahudhurii masomo, huku watoto waliokimbia makazi yao wakiathirika zaidi, hasa wale waliotafuta usalama nje ya Sudan.
Amina alisema Umoja wa Mataifa na washirika wake wamefanikiwa kuwawezesha zaidi ya watoto milioni moja wa Sudan kupata aina fulani ya elimu, lakini akasisitiza kuwa hatua hiyo bado haitoshi.
Tangu mwaka 2024, Umoja wa Mataifa umeandika zaidi ya mashambulizi 67 dhidi ya shule nchini Sudan, huku zaidi ya matukio 154 ya matumizi ya shule kwa shughuli za kijeshi yakiripotiwa.
Watoto kuingia katika mapigano
Pamoja na changamoto ya kukosa elimu, watoto wa Sudan pia wanakabiliwa na hatari ya kuingizwa katika shughuli za kijeshi.
Video zinazosambaa kwenye mitandao ya kijamii, hususan TikTok, zimeonyesha madai ya watoto kushiriki katika mapigano pamoja na Jeshi la Sudan.
Mwaka mmoja uliopita, Waziri wa Elimu wa Port Sudan, Al-Tihami Al-Zein, alitangaza msamaha wa ada kwa wanafunzi walioshiriki katika mapigano ya kijeshi, hatua iliyotafsiriwa na wakosoaji kama ishara ya kukiri kwa serikali kuhusu ushiriki wa watoto katika operesheni za kivita.
Wakosoaji wamesema hatua hiyo inakiuka sheria za kimataifa na za ndani zinazolinda watoto dhidi ya kushirikishwa katika migogoro ya silaha.
Katika hali hiyo, Sudan National Observatory for Human Rights imesema imeandika madai ya kuendelea kuajiri watoto kutoka shuleni na Brigedi ya Al-Baraa ibn Malik, ambayo inapigana upande wa Jeshi la Sudan.
Shirika hilo limedai kuwa watoto hao wamekuwa wakipelekwa katika maeneo ya mafunzo ya kijeshi jijini Khartoum.
Pia limesema limepata ushahidi mpya wa video unaodaiwa kuonyesha watoto wakilazimishwa kujiunga na shughuli za kijeshi kabla ya kuhamishiwa katika maeneo ya mafunzo katika eneo la Green Square, Khartoum.
Kwa mujibu wa shirika hilo, vitendo hivyo vinakiuka sheria za kimataifa za kibinadamu pamoja na Mkataba wa Umoja wa Mataifa wa Haki za Mtoto, unaokataza watoto kushirikishwa katika migogoro ya silaha.
Brigedi ya Al-Baraa ibn Malik
Brigedi ya Al-Baraa ibn Malik ni miongoni mwa makundi yenye misimamo ya Kiislamu yanayopigana pamoja na Jeshi la Sudan tangu kuanza kwa vita dhidi ya RSF Aprili 2023.
Ushawishi wa kundi hilo umeongezeka katika mapigano ndani ya Khartoum na maeneo mengine ya Sudan, na kulifanya kuwa miongoni mwa makundi yasiyo ya serikali yenye nafasi katika mzozo huo.
Mwezi Machi 2026, Marekani ililitangaza Brigedi hiyo kuwa Shirika la Kigaidi la Kigeni, pamoja na Muslim Brotherhood ya Sudan.
Marekani ilisema kundi hilo linatumia nguvu kubwa dhidi ya raia katika juhudi za kuvuruga jitihada za kumaliza mzozo wa Sudan na kueneza itikadi yake ya Kiislamu yenye msimamo mkali.
Pia Marekani ilidai kuwa wapiganaji wa kundi hilo, ambao baadhi yao wanadaiwa kupata mafunzo na msaada kutoka Kikosi cha Walinzi wa Mapinduzi ya Kiislamu cha Iran, wamehusika katika mauaji ya raia.
Mshauri wa Rais wa Marekani kuhusu masuala ya Kiarabu na Afrika, Massad Boulos, alisema hatua hiyo inaonyesha kuwa Marekani itaendelea kutumia njia mbalimbali kukabiliana na ugaidi na kupunguza ushawishi wa Iran.
Ushawishi wa mataifa ya nje
Mbali na Iran, ambayo inatajwa kuwa na ushawishi kupitia makundi yenye silaha yenye misimamo ya Kiislamu, mataifa mengine kama Saudi Arabia, Misri na Uturuki yamekuwa na nafasi katika mzozo wa Sudan.
Saudi Arabia imekuwa ikihusika katika juhudi za upatanishi kati ya pande zinazopigana, lakini ripoti zimeibua madai kwamba msimamo wake umeanza kuonyesha maslahi makubwa zaidi kwa upande wa Mkuu wa Jeshi la Sudan, Abdel Fattah al-Burhan.
Reuters iliripoti mwaka huu kwamba Saudi Arabia huenda ilihusika katika upatanishi wa mkataba wa silaha wenye thamani ya dola bilioni 1.5 kati ya Pakistan na Jeshi la Sudan. Hata hivyo, Riyadh baadaye iliomba mkataba huo ufutwe na kuijulisha Islamabad kwamba haitaufadhili.
Kwa upande mwingine, Misri imekuwa ikisema hatua zake zinalenga kulinda umoja wa Sudan na kuzuia kuanguka kwa taasisi za serikali. Hata hivyo, wakosoaji wa sera za Misri wanadai baadhi ya hatua zake zimechangia kuifanya hali kuwa ngumu zaidi na kuongeza muda wa vita
Uturuki nayo imeongeza umuhimu wa ushirikiano wa kijeshi na kiusalama na Sudan, huku Port Sudan ikiwa eneo muhimu katika mahusiano hayo.
Taarifa zilizopo zinaonyesha kuwa uhusiano wa Ankara na upande wa Burhan unaweza pia kuhusishwa na rasilimali kubwa za asili zilizopo Sudan pamoja na mahitaji ya nchi hiyo ya ujenzi wa miundombinu baada ya vita, ikiwemo bandari, barabara, nishati na kilimo.
Mikataba ya silaha na Uturuki
Uchunguzi wa wanahabari pamoja na nyaraka za kibiashara umeibua taarifa kuhusu mkataba kati ya kampuni ya Uturuki ya Baykar na Jeshi la Sudan.
Mkataba huo unatajwa kujumuisha ndege zisizo na rubani aina ya Bayraktar TB2, silaha, mifumo ya udhibiti pamoja na huduma za kiufundi.
Gazeti la The Washington Post lilikadiria thamani ya mkataba huo kuwa takribani dola milioni 120.
Kwa ujumla, vita vya Sudan vimeleta madhara makubwa kwa raia, miundombinu na uchumi wa nchi hiyo, huku athari zake kwa watoto zikionekana kuwa changamoto ya muda mrefu zaidi kutokana na kukatizwa kwa elimu, ukimbizi na madai ya kuingizwa kwa watoto katika shughuli za kijeshi.
